بیشتر داوطلبان بعد از آزمون آزمایشی فقط به تراز و رتبه نگاه می‌کنند و کارنامه را کنار می‌گذارند. اما ارزش آزمون در تحلیل آن است. پژوهش‌های ارزشیابی آموزشی نشان می‌دهند ارزیابی تکوینی، یعنی ارزیابی‌ای که برای هدایت یادگیری به کار می‌رود، یکی از مؤثرترین مداخله‌های آموزشی است.[1]
رتبه به شما می‌گوید «کجا هستید»؛ تحلیل اشتباه‌ها می‌گوید «برای رسیدن به هدف دقیقاً چه کنید».
گام ۱: به‌جای یک عدد، روند را ببینید
درصد هر درس را در چند آزمون پیاپی در جدولی ثبت کنید. دو الگو را جدا کنید:
| الگو | معنای محتمل | راهکار |
|---|---|---|
| درصد ثابت و پایین | ضعف در یادگیری مفهوم | بازگشت به منبع و یادگیری مجدد مبحث |
| درصد پرنوسان | مشکل در تمرکز، زمان یا بی‌دقتی | تمرین زمان‌دار و مدیریت آزمون |
| رشد پیوسته | روش فعلی مؤثر است | ادامه و حفظ ثبات |
گام ۲: اشتباه‌ها را دسته‌بندی کنید
هتی و تیمبرلی نشان می‌دهند بازخورد وقتی مؤثر است که روشن کند خطا از کجاست و گام بعدی چیست.[2] متاکالف در مرور خود دربارهٔ یادگیری از خطا نیز بر نقش بازخورد و پردازش عمیق خطا تأکید می‌کند.[3] هر سؤال غلط یا نزده را در یکی از این دسته‌ها بگذارید:
- مفهومی: مبحث را بلد نبودم.
- محاسباتی یا بی‌دقتی: می‌دانستم ولی اشتباه حساب کردم یا صورت سؤال را درست نخواندم.
- زمانی: وقت نشد.
- تردید: بین دو گزینه ماندم و اشتباه انتخاب کردم.
۱۰ سؤال غلط ریاضی: ۲ مفهومی، ۵ محاسباتی، ۳ زمانی. نتیجه: مشکل اصلی بلد نبودن نیست؛ تمرین محاسبه با دقت و تمرین زمان‌دار اولویت دارد، نه خواندن دوبارهٔ کتاب.
گام ۳: دفترچهٔ اشتباه بسازید
برای هر سؤال: صورت سؤال یا شمارهٔ آن، علت اشتباه، راه‌حل درست و یک جملهٔ «دفعهٔ بعد چه کنم». این دفترچه را طبق روش مرور فاصله‌دار (مقالهٔ روش‌های مطالعهٔ مؤثر) هفته‌ای یک بار مرور کنید. قاعدهٔ بنیادی تمرین هدفمند همین است: نقاط ضعف را هدف بگیرید.[4]
گام ۴: سه هدف برای هفتهٔ بعد
از تحلیل، فقط سه هدف مشخص بیرون بکشید. مثلاً «مبحث ترکیبیات را دوباره بخوانم»، «در شیمی ۲۰ تست محاسباتی با زمان‌سنج بزنم»، «در ادبیات، سؤال‌های تردیدی را یادداشت کنم». اهداف مشخص و محدود بهتر از فهرست بلند اجرا می‌شوند.[5]
- مقایسهٔ خود با دیگران به‌جای مقایسه با خود در هفته‌های قبل
- تغییر کامل برنامه بعد از یک آزمون بد (نوسان طبیعی را با روند اشتباه نگیرید)
- تحلیل نکردن آزمون‌های خوب؛ آن‌ها هم راهبردهای مؤثر شما را نشان می‌دهند
اگر نتایج آزمون و گزارش‌های مطالعه در یک سامانه ثبت شوند، مشاور هم می‌تواند روند را ببیند و بازخورد بدهد؛ این امکان در خدمات دکتر پلن برای دانش‌آموز، مشاور و مدرسه فراهم است.
منابع
- Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74.
- Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112.
- Metcalfe, J. (2017). Learning from errors. Annual Review of Psychology, 68, 465–489.
- Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance. Psychological Review, 100(3), 363–406.
- Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 57(9), 705–717.
