بیشتر ما یاد گرفته‌ایم برای مطالعه، درس را چند بار بخوانیم و زیر جمله‌های مهم خط بکشیم. این کارها حس تسلط می‌دهند، ولی پژوهش‌های روان‌شناسی شناختی نشان می‌دهند همیشه با یادگیری واقعی هم‌راستا نیستند. دانلوسکی و همکاران در مروری گسترده، ۱۰ روش رایج مطالعه را از نظر شواهد علمی بررسی کردند و نتیجه‌شان این بود که فقط دو روش «کاربرد بالا» دارند: آزمون‌دادن به خود (تمرین بازیابی) و تمرین توزیع‌شده.[1]
| روش | ارزیابی مرور دانلوسکی |
|---|---|
| تمرین بازیابی (آزمون به خود) | کاربرد بالا |
| تمرین توزیع‌شده (مرور فاصله‌دار) | کاربرد بالا |
| تمرین درهم‌آمیخته، پرسش تشریحی، خودتوضیح‌دهی | کاربرد متوسط |
| خط کشیدن، دوباره‌خوانی، خلاصه‌نویسی، تصویرسازی ذهنی، کلیدواژه‌های یادیار | کاربرد پایین |
۱. بازیابی فعال: به‌جای خواندن، به‌خاطر بیاورید
روادیگر و کارپیکه در آزمایشی معروف، شرکت‌کنندگان را به دو گروه تقسیم کردند: گروهی متن را چند بار خواند و گروهی یک‌بار خواند و بعد آزمون داد. در آزمون فوری، گروه خواننده بهتر بود؛ اما در آزمون یک هفته بعد، گروه آزمون‌دهنده به‌طور معناداری بهتر به‌خاطر آورد.[2] کارپیکه و بلانت هم نشان دادند بازیابی فعال از ساختن نقشهٔ مفهومی بازده بیشتری برای یادگیری علوم دارد.[3]
بعد از هر بخش، کتاب را ببندید و هر چه یادتان است بنویسید. سپس با کتاب مقایسه و جاافتاده‌ها را علامت بزنید. هر جا گیر کردید، همان‌جا نقطهٔ ضعف شماست.
۲. مرور فاصله‌دار
سپدا و همکاران در فراتحلیلی روی بیش از ۳۰۰ آزمایش نشان دادند فاصله انداختن بین جلسه‌های مرور، یادآوری بلندمدت را نسبت به مرور یک‌جا بهتر می‌کند و فاصلهٔ مطلوب به مدت ماندگاری مورد نظر بستگی دارد.[4] قاعدهٔ عملی: هرچه می‌خواهید مطلب بیشتر در ذهن بماند، مرورهای بعدی را دورتر بچینید.
یادگیری اولیه → مرور بعد از ۱ روز → بعد از ۳ روز → بعد از ۷ روز → بعد از ۲۱ روز. هر مرور ۱۰ تا ۱۵ دقیقه و به‌صورت بازیابی فعال (نه دوباره‌خوانی).
۳. تمرین درهم‌آمیخته
روهرر و تیلور در آزمایشی دربارهٔ ریاضیات نشان دادند مسئله‌های مبحث‌های مختلف را به‌صورت مخلوط حل کردن، با اینکه حین تمرین سخت‌تر به نظر می‌رسد، در آزمون یک هفته بعد نمرهٔ چند برابری می‌دهد.[5] دلیلش این است که فرد باید برای هر مسئله «نوع آن» را هم تشخیص دهد، نه فقط فرمول را اجرا کند. بیورک این پدیده را «دشواری مطلوب» می‌نامد: سختیِ مفید که حین یادگیری حس پیشرفت را کم می‌کند ولی ماندگاری را بالا می‌برد.[6]
روانی خواندن را با یادگیری اشتباه نگیرید. دوباره‌خوانی متن آشنا حس «بلدم» می‌دهد، چون متن آشناست، نه چون آن را می‌توانید به‌خاطر بیاورید.
۴. الگوی هفتگی پیشنهادی
| بخش هفته | فعالیت |
|---|---|
| روزهای ۱–۲ | یادگیری مبحث جدید با بازیابی فعال پس از هر بخش |
| روز ۳ | مرور فاصله‌دار مباحث هفتهٔ قبل |
| روز ۴ | حل تست درهم‌آمیخته و یادداشت اشتباه‌ها |
| پایان هفته | مرور دفترچهٔ اشتباه‌ها و آزمون کوتاه از کل هفته |
این الگو را در برنامهٔ هفتگی دکتر پلن ثبت کنید تا یادآور و گزارش روزانه به ادامهٔ آن کمک کند. برای ساخت خود برنامه، مقالهٔ برنامه‌ریزی درسی هفتگی را بخوانید.
بیشتر این پژوهش‌ها در آزمایشگاه یا کلاس درس و روی مطالب کوتاه انجام شده‌اند. اثرشان روی مطالب بسیار حجیم یا درس‌های عملی ممکن است متفاوت باشد؛ بنابراین هر روش را چند هفته امتحان و نتیجه را در آزمون‌های خود بسنجید.
منابع
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.
- Karpicke, J. D., & Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331(6018), 772–775.
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Rohrer, D., & Taylor, K. (2007). The shuffling of mathematics problems improves learning. Instructional Science, 35(6), 481–498.
- Bjork, E. L., & Bjork, R. A. (2011). Making things hard on yourself, but in a good way: Creating desirable difficulties to enhance learning. In Psychology and the Real World (pp. 56–64). Worth Publishers.
